Jak zaczęła się moja przygoda ze stowarzyszeniem IATEFL Polska…

Ehh NKJO, szkoda, że ich nie ma już. Byliśmy tam, bo chcieliśmy. Nieść kaganek oświaty, albo po prostu zarobić dobre pieniądze w prywatnych szkołach. Ci co byli tam z przypadku, szybko zmieniali studia, a jeśli nawet wytrwali do końca, to bardzo sobie chwalą przygotowanie językowe. Tak mnie naszło na przemyślenia. Bo wakacje. Bo przeglądałem papiery sprzed lat i natknąłem się w jednym z zeszytów z NKJO w Ciechanowie na wzmiankę o IATEFL.

15 lat temu, w maju chyba, w malowanej na szpitalną zieleń sali spotkałem Danutę Sitkowską i zobaczyłem na jej biurku torbę z charakterystycznym logo stowarzyszenia IATEFL. Nie wiedziałem co to jest, ale zobaczyłem, że taką samą torbę ma Peter Whiley. Oczywiście zapytałem o IATEFL moją nauczycielkę pisania i mojego nauczyciela Culture Studies, i opowiedzieli mi wtedy o tym, jak po skończeniu kolegium nie stracić wiatru w żaglach. Jak zdobywać pomysły i jak dzielić się zasobami. Wtedy nie było jeszcze zbyt wielu możliwości na dokształcanie się. Można było ewentualnie pojechać na Comeniusa, ale w Polsce oprócz nielicznych ODNów nie było lepszego miejsca na Teacher Development jak na wydarzeniach organizowanych przez IATEFL. Nie dołączyłem wtedy, bo pomyślałem sobie, że to takie elitarne stowarzyszenie dla khm, khm bardziej doświadczonych nauczycieli. Oni mieli około 40, a ja dopiero przestałem być nastolatkiem. Poza tym, umówmy się, to jest ciężka praca, tworzyć materiały, publikować, organizować spotkania. Jako 20- latek miałem ciekawsze rzeczy do robienia 🙂

Dopiero kilka lat po skończeniu NKJO, odezwał się do mnie Peter Whiley i zapytał, czy nie chcę przyjechać na warsztaty Music and Drama SIG i stworzyć stronę www tego SIGu. Spotkaliśmy się na Dworcu Centralnym i pojechaliśmy WKD (około 20 osób) gdzieś pod Warszawę do prywatnego domu, gdzieś w lesie. Mocno dorośli ludzie, a bawiliśmy się jak dzieci, odgrywaliśmy Natvity Scene, dzieliliśmy się wiedzą i pomysłami. Atmosfera NKJO wróciła na chwilę. Od tej pory, wiedziałem, że chcę bardziej zaangażować się w życie stowarzyszenia. Mimo, że to praca za darmo, na rzecz innych nauczycieli. Pomagałem przy stronie www, kwestiach związanych z ICT. Zacząłem jeździć na konferencje. Od 10 lat z każdej wracam zainspirowany i z torbą konferencyjną IATEFL pełną pomysłów, książek, materiałów. Moje koleżanki widzą logo IATEFL i pytają, co przywiozłem z kolejnej konferencji.

 Teraz jest znacznie łatwiej zdobyć inspiracje i materiały. Instytucje szkoleniowe dla nauczycieli wyrastają jak grzyby po deszczu. Korzystam z ich szerokiej oferty, ale i zdobywam niesamowite pomysły na stronach www i na FB. Teraz jeżdzę na wydarzenia IATEFL Polska trochę bardziej po to, żeby spotkać ciekawych ludzi i porozmawiać o tym, jak uczyć lepiej.

Jaka zaczęła się Wasza przygoda z IATEFL Polska?

Specyfika zawodu nauczyciela

      Zawód nauczyciela jest zawodem zaufania publicznego. Pojęcie to kojarzy się Polakom przede wszystkim z zawodem wymagającym od wykonujących go osób specjalnych standardów etycznych, moralnych oraz wysokiej jakości usług. Według raportu CBOS z kwietnia 2004 roku

„Zawód zaufania publicznego to zawód, który jest istotny dla ogółu społeczeństwa i charakteryzuje się: szczególną więzią zaufania między klientem a osobą wykonującą dany zawód; obowiązkową tajemnicą zawodową; nienaganną postawą moralną i etyczną osób wykonujących taki zawód; wysokim poziomem jakości świadczonych usług; zorganizowaniem się osób wykonujących ten zawód w obowiązkowym samorządzie zawodowym” (CBOS, 2004 s. 6).

         Społeczna doniosłość zawodu nauczyciela wiąże się z publiczną ocena jego zachowań. W badaniu CBOS dotyczącym opinii społecznej na temat zawodów zaufania publicznego (CBOS, 2004) nauczyciel znajduje się na piątym miejscu na liście tychże zawodów sugerowanej przez respondentów. Według sondażu OBOP, nauczyciel jest drugim, zaraz po lekarzu zawodem, którego przedstawiciele są najbardziej szanowani przez Polaków (OBOP, 2000). Jednakże, nauczyciel to, w przekonaniu Polaków, jeden z najbardziej stresujących (15%), ale i najbardziej szanowanych przez ludzi zawodów (12%) (OBOP, 2000). Poza tym jednak jest uważany za zawód, w którym trudno znaleźć pracę (7%), odpowiedzialny (6%) i szczególnie trudny (6%) (OBOP, 2000).

polskaszkolaDlatego też na pytanie „Czy polskie szkoły wywiązują się ze swoich zadań?” 86% badanych odpowiedziało, że nauczyciel ma bardzo duży wpływ na poziom wiedzy uczniów, co świadczy o przekonaniu Polaków o skuteczności pracy nauczycieli (CBOS, 2001). Polacy wypowiedzieli się również na temat rzetelności pracy nauczycieli, umieszczając zawód nauczyciela na trzecim miejscu po naukowcach i pielęgniarkach wśród najrzetelniejszych (CBOS, 2004).

         Powyższe dane stoją w sprzeczności w stosunku do wizerunku nauczyciela kreowanego przez media. Warte analizy pod tym względem są artykuły w prasie, programy w radiu i telewizji oraz bajki i filmy dla dzieci. Wiele reklam skierowanych do młodych ludzi wykorzystuje w swych przekazach negatywny wzorzec nauczyciela, np.: reklama sieci telefonii komórkowej Plus lub strategia reklamowa batonów Snickers. Na przełomie 2005 i 2006 roku media kilkakrotnie donosiły o wątpliwym etycznie zachowaniu nauczycieli. Te doniesienia łączyły się z żądaniami ograniczenia praw nauczycieli zapisanych w Karcie Nauczyciela, ustawie stanowiącej o zawodzie nauczycielskim. Wyrazem zaniepokojenia środowiska nauczycielskiego było powołanie w kwietniu 2005 roku instytucji społecznego rzecznika praw nauczyciela.

    Rozwój środków masowego przekazu, podniesienie poziomu wykształcenia i rozwój instytucji upowszechniających kulturę sprawiły, że nauczyciel stracił dotychczasową pozycję głównego organizatora kształcenia, a stał się jednym z wielu pracowników oświatowych. W doniesieniach prasowych zawód nauczyciela nie jest wysoko notowany w hierarchii społecznej. Również pod względem warunków materialnych nauczyciele należą do grup zarabiających poniżej średniej krajowej.

      Powszechna wśród nauczycieli opinia głosi, że najlepsze pomoce naukowe, programy nauczania i środki dydaktyczne są zbyteczne, jeśli nauczyciel nie stanowi bogatej, zdrowej psychicznie osobowości, i jeśli nie przejawia postaw innowacyjnych, umiejętności komunikacyjnych i wrażliwości społecznej.

      Karta Nauczyciela zakłada, że powinnością nauczyciela jest dobro dziecka, odpowiedzialność za jego rozwój i przygotowanie do podejmowania decyzji. W związku z tym charakter tego zawodu wskazuje na konieczność posiadania przez nauczyciela odpowiednich cech osobowych. Nauczyciel pełni w szkole rolę specjalisty motywującego uczniów do nauki, pomagającego im w trudnościach dydaktycznych i wychowawczych, rolę opiekuna w sytuacjach niewłaściwego oddziaływania rodziny i kolegów, rolę doradcy rodziny. Współczesny nauczyciel staje dziś w wielorakiej roli, ma być zarówno przykładem dla uczniów na drodze kształtowania się wartości, jak również mistrzem i przewodnikiem po obszarze wiedzy i umiejętności uczniów. Poza tym, ma ciągle doskonalić swój warsztat pracy i wspierać działania szkoły. Biorąc pod uwagę zróżnicowany wiek nauczycieli i ich osobiste predyspozycje, trudno jest sobie wyobrazić, by wszyscy nauczyciele byli w stanie podołać takiej roli, jaka przypadła im do spełnienia.

         Z tego również względu trudno jest podać określone cechy osobowościowe idealnego nauczyciela, który realizowałby założenia instytucji edukacyjnych i skutecznie nauczał. Istotnym jest znalezienie odpowiedzi na pytanie: Jakie cechy określają sylwetkę nauczyciela?

         Rogers (1967) w eseju „Can learning encompass both ideas and feelings” stwierdza, że nauczyciel powinien przejawiać swoją prawdziwą osobowość, jako że uczniowie są wyczuleni na wszelkie przekłamania i reagują zerwaniem więzi w przypadku oszukiwania ich. Zdaniem Rogers’a autentyczność nauczyciela ułatwia empatyczne rozumienie ucznia, a więc spojrzenie na proces nauczania niejako oczami ucznia.

         Mimo, że opracowań dotyczących cech osobowości nauczycieli jest bardzo dużo to jednak to przedstawione przez Banacha (1995); wydają się najbardziej kompleksowe:

  • otwartość i umiejętność kontaktu z młodzieżą, empatia,
  • kompetencja merytoryczna i metodyczna,
  • poszanowanie godności ludzkiej, podmiotowość,
  • sprawiedliwość i obiektywizm w ocenianiu uczniów,
  • dialogowość, negocjacyjność, demokratyczny styl kierowania,
  • dyscyplina i wymagalność, konsekwencja w postępowaniu, wspomaganie w kłopotach,
  • tolerancja, kultura ogólna i pedagogiczna,
  • umiejętność planowania i organizowania pracy własnej i zbiorowej,
  • motywacja i umiejętność samokształcenia oraz doskonalenie swojego warsztatu pracy (rozwój zawodowy),
  • poczucie humoru (Banach, 1995)

         Jak podaje Zaborowski w książce „Psycho-społeczne problemy pracy nauczyciela” nauczycielowi przypisuje się szereg funkcji: funkcję informacyjno-kształcącą, praktyczno-zawodową i funkcję społeczno zawodową. Aby nauczyciel mógł skutecznie wypełniać funkcje nałożone na niego przez społeczeństwo i instytucje edukacyjne musi on być wyposażony w określone kompetencje.

         W tłumaczeniu brytyjskiego słownika „Kształcenie otwarte od A do Z” podana jest następująca definicja kompetencji:

„Kompetencja to szerokie pojęcie, które wyraża umiejętność transferu umiejętności i wiedzy do nowych sytuacji w obrębie sytuacji zawodowej. Obejmuje ono również organizację i planowanie pracy, gotowość do wprowadzenia innowacji i umiejętność radzenia sobie z niecodziennymi zadaniami. Termin ten obejmuje również cechy osobowości niezbędne do efektywnej współpracy z kolegami, menedżerami i klientami” (FRSE, 1997).

         W wydanej niedawno publikacji Komisji Europejskiej „Kompetencje kluczowe” (FRSE, 2005) cytowanych jest kilka definicji kompetencji. Jedną z nich przedstawił w 1996 r. Coolahan:

„Kompetencje to ogólne zdolności (możliwości) oparte na wiedzy, doświadczeniu, wartościach oraz skłonnościach nabytych w wyniku oddziaływań edukacyjnych”.

Komitet Nauk Pedagogicznych PAN opracował standardy kompetencji zawodowych nauczycieli, w których wyszczególniono 5 grup: pragmatyczne, współdziałania, komunikacyjne, kreatywne, informatyczno-moralne (Denek, 1998)

         Dyskusja wokół Europejskiej Strategii Edukacyjnej, tzw. Strategii Lizbońskiej przyniosła efekty w postaci pakietu kompetencji, wymaganych od europejskiego nauczyciela. Kompetencje te związane są z procesem uczenia się i nauczania, a więc są to: umiejętność pracy w wielokulturowej i zróżnicowanej społecznie klasie, tworzenia dogodnych warunków uczenia się. Nauczyciel musi posiadać umiejętność włączania technologii informacyjno-komunikacyjnej do codziennego funkcjonowania uczniów, pracy w różnych zespołach (team work), współpracy przy tworzeniu programów nauczania, organizacji procesu kształcenia i oceniania, a także umiejętność dostrzegania i rozwiązywania problemów, umiejętność stałego poszerzania swojej wiedz i doskonalenia swoich umiejętności. Inne kompetencje związane są z kształtowaniem postaw uczniowskich, np.: umiejętność wykształcenia u uczniów postawy obywatelskiej i społecznej, umiejętność promowania takiego rozwoju kompetencji u uczniów, które pozwolą im z sukcesem funkcjonować w społeczeństwie wiedzy. Poza tym ważnym jest aby nauczyciel potrafił wkomponować wymienione wyżej kompetencje ponadprzedmiotowe w czasie nauczania/uczenia się określonego przedmiotu.

Negatywne komentarze na temat pracy nauczyciela dotyczą rekrutacji na studia pedagogiczne, która ma często postać selekcji negatywnej. Najzdolniejsze jednostki kierują swoje kroki w stronę kierunków bardziej rynkowych a

„wielki popyt na kandydatów w innych intratniejszych zawodach sprawia we wszystkich niemal krajach, iż do zawodu nauczycielskiego dostają się ludzie uprzednio wyselekcjonowani negatywnie w innych zawodach” (Niezgoda, 2004).

 Wyniki pracy nauczyciela zależą nie tylko od wiedzy rzeczowej  i umiejętności, ale także od stosunków łączących go z uczniami oraz od jego postawy wobec uczniów i klasy jako grupy społecznej. Praca nauczyciela polega na tworzeniu sytuacji dydaktycznych i wychowawczych. Na sytuacje te wpływają nieustannie zmęczenie, frustracja, złość, lęk nauczyciela ale również i dekoncentracja uwagi uczniów i spadek ich zainteresowania, których to czynników nauczyciel nie jest w stanie w pełni kontrolować.

Nauczyciel języka – kto to jest?

Szperając  za czymś w sieci odkryłem kim jestem. Jestem coachem. Coachem językowym. Tylko spójrzcie na wyniki wyszukiwarki Google. Myślałem, że jestem nauczycielem, lektorem, ewentualnie trenerem. Teraz wiem, że nie tylko. Sprowokowało mnie to do odgrzebania mojej trenerskiej  pracy dyplomowej, gdzie badałem kompetencje lektorów. Zacząłem swoje wypociny od pytania o istotę pracy nauczyciela i różnice między nauczycielem i lektorem…

Specyfika zawodu lektora

Słownik Języka Polskiego PWN podaje następującą definicję słowa lektor: „1. nauczyciel języka obcego, 2. osoba czytająca teksty w programach radiowych i telewizyjnych, 3. specjalista wygłaszający odczyty z jakiejś dziedziny, 4. osoba czytająca komuś głośno, (…) 7. dawny stopień naukowy; też: osoba mająca ten stopień” (SJP, 2007). W opracowaniu tym słowo lektor jest używane w znaczeniu nauczyciela języka obcego pracującego w prywatnej szkole języka obcego i jest stosowane zamiennie ze słowem „nauczyciel”. Należy jednak podkreślić, że praca lektora i nauczyciela szkoły publicznej różnią się od siebie w zakresie pracy wychowawczej, jako że głównym zadaniem lektora jest przekazywanie wiedzy, nie zaś pedagogiczna korekta zachowań uczniów.

Mimo to praca lektora wymaga nie tylko dobrej znajomości dydaktyki nauczania języka obcego lecz także dużych umiejętności społecznych. Wynika to ze specyfiki jego pracy. Najczęściej lektor prowadzi kursy językowe z grupami liczącymi od 5 do 15 osób. Podyktowane jest to dbałością o wysoki standard nauczania, jak i wymaganiami klientów, którzy preferują naukę w małych grupach. Z moich rozmów z lektorami i własnego doświadczenia wynika, że grupy kursantów języków obcych wykazują podobną dynamikę, jak grupy biorące udział w warsztatach rozwoju osobistego. Zajęcia odbywają się przeważnie od dwóch to trzech razy w tygodniu, choć są szkoły, które zapewniają częstszy kontakt z lektorem. Czas trwania lekcji waha się od dwóch godzin lekcyjnych (1h 30 min), aż po szkolenia całodniowe.

Różnorodność ofert pracy dla lektorów świadczy o dużym zapotrzebowaniu kadrowym na przedstawicieli tego zawodu. Mimo tego, zawód lektora języków obcych nie doczekał się jak dotąd pogłębionej analizy merytorycznej. Owszem, praca nauczyciela szkoły publicznej jest dobrze poznana i poddawana nieustannej ocenie. Poświęcono jej również wiele publikacji, zapewne z powodu jej znaczenia dla ogółu społeczeństwa. Jednakże, w chwili, gdy rola języków obcych jest tak ważna dla sukcesu zawodowego i gdy tak wiele osób korzysta z usług prywatnych szkół językowych pozycja lektora języków obcych staje się coraz silniejsza.

Tym co uczniom najbardziej zapada w pamięć nie są ćwiczenia, techniki, czy metody nauczania. Lektor oddziałuje na studenta całą swoją osobowością i temperamentem.

Przełom dwudziestego i dwudziestego pierwszego wieku to wzmożona praca pedagogów, by w procesie nauczania uwzględniać zalecenia teorii wielorakich inteligencji. To również czas, gdy coraz częściej na lekcjach języka obcego nauczyciele korzystają z metody komunikacyjnej, która nakłada na nich obowiązek wchodzenia w interakcje z kursantami (w przeciwieństwie do metody audiolingwalnej kładącej nacisk na mechaniczne wyrabianie nawyków językowych poprzez wielokrotne powtarzanie i utrwalanie) (Komorowska, 2002). Zgodnie z poglądem prezentowanym przez wielu metodyków nauczania języków obcych, nauczyciel jest organizatorem komunikacji mającej miejsce w grupie studentów (Scrivener, 1994).

Cytowany przez Scrivenera Carl Rogers twierdził, że dobrego nauczyciela charakteryzują trzy cechy: okazywanie szacunku wobec ucznia, empatia i autentyczność. Dzięki tym właściwościom lektor jest w stanie stworzyć warunki sprzyjające uczeniu się. Na warunki te, według Rogersa, składają się pozytywne nastawienie ucznia i nauczyciela, atmosfera wsparcia i komfortu emocjonalnego rozumianego jako brak strachu i tendencja do podejmowania wyzwań edukacyjnych (Scrivener, 1994). Aby temu podołać, dobrze aby nauczyciel był wyposażony w określoną wiedzę i umiejętności. Nauczyciel zdobywa wspomniane zasoby w trakcie kształcenia zawodowego. Są to w większości wiedza merytoryczna z nauczanego przedmiotu i umiejętności dydaktyczne przekazywania posiadanych informacji. Na proces uczenia wpływają także kompetencje nie zawodowe, lecz te rozwijające się w trakcie socjalizacji, lub później doskonalone w ramach uczestnictwa w różnorodnych warsztatach rozwoju osobistego i społecznego. Jako, że literatura dotycząca zawodu lektora nie istnieje, autor korzysta z dostępnych opracowań poświęconych zawodowi nauczyciela, z tym jednak zastrzeżeniem, że praca wychowawcza nie będzie w tej pracy poruszana.

 Kompetencje zawodowe lektora

Jak podaje Zaborowski (1986) nauczycielowi przypisuje się szereg funkcji: funkcję informacyjno-kształcącą, praktyczno-zawodową i funkcję społeczno zawodową. Aby nauczyciel mógł skutecznie wypełniać funkcje nałożone na niego przez społeczeństwo i instytucje edukacyjne musi być wyposażony w określone kompetencje.

Zgodnie z ideą placówek kształcenia nauczycieli człowiek rozpoczynający pracę w szkole jako nauczyciel, powinien być w pełni przygotowany do zawodu. Powinien być wyposażony w pewne, niezbędne kompetencje zawodowe. Kompetencje zawodowe nauczyciela można ogólnie zdefiniować jako niezbędny poziom wiedzy i umiejętności merytorycznych i metodycznych; konieczność prezentowania właściwych postaw wobec studentów (Zaborowski, 1986).

W przypadku zawodu nauczyciela pełne przygotowanie do pracy nie jest możliwe. Kompetencje, których ten zawód wymaga są zawsze niewystarczające i wymagają nieustannej zmiany. Powodem braku możliwości pełnego przygotowania do pracy jest niepowtarzalność sytuacji edukacyjnych, w jakich nauczyciel działa, oraz komunikacyjny charakter jego pracy. Nauczyciel działa w dynamicznej rzeczywistości – to znaczy otwartej na zmienność, różnorodność i konflikty.

Dyskusja wokół Europejskiej Strategii Edukacyjnej, tzw. Strategii Lizbońskiej przyniosła efekty w postaci pakietu kompetencji, wymaganych od europejskiego nauczyciela. Kompetencje te związane są   z procesem uczenia się i nauczania, a więc są to: umiejętność pracy w wielokulturowej i zróżnicowanej społecznie klasie, tworzenia dogodnych warunków uczenia się. Nauczyciel musi posiadać umiejętność włączania technologii informacyjno-komunikacyjnej do codziennego funkcjonowania uczniów, pracy w różnych zespołach, współpracy przy tworzeniu programów nauczania, organizacji procesu kształcenia i oceniania, a także umiejętność dostrzegania i rozwiązywania problemów, umiejętność stałego poszerzania swojej wiedz i doskonalenia swoich umiejętności.

 Kompetencje społeczne lektora

Pojęcie kompetencji społecznych zostało wprowadzone do psychologii przez Roberta White’a w roku 1959. Wcześniej, bo już w 1920 r. Thorndike użył wyrażenia „inteligencja społeczna” opisując ją jako umiejętność zrozumienia innych ludzi i poprawnego społecznie zachowania się wobec nich (Plewicka, 1982; Pilecka, Pilecki, 1990). Idea, by umiejętności społeczne traktować jako inteligencję lub jeden z jej czynników jest bardzo popularny wśród badaczy. Cattell uczynił z nich składową inteligencji skrystalizowanej, a Guilford uznał, że stanowią one rodzaj inteligencji (Nęcka, 2003). Można zaobserwować wyraźny trend w badaniach nad umiejętnościami społecznymi. Z kolei w 1990 Salovey i Meyer ukuli nazwę inteligencja emocjonalna na określenie umiejętności kontrolowania własnych i cudzych emocji, odróżniania ich i wykorzystywania nabytej w ten sposób wiedzy do kierowania myśleniem i postępowaniem (Salovey, Slyter, 1999). Sukcesywnie zyskiwały one coraz większe znaczenie, co zaowocowało wyniesieniem ich do rangi indywidualnej inteligencji przez Gardnera (Gardner, 2002).

Argyle (1999) pod terminem kompetencja społeczna rozumie zdolność, posiadanie niezbędnych umiejętności do tego, aby uzyskać zamierzony efekt na innych ludzi w określonych sytuacjach społecznych. Podkreśla także, że zdolności takie mogą być wykorzystane zarówno dla celów antyspołecznych jak i społecznych.

Według Borkowskiego (2003) kompetencje społeczne rozumiane są jako spójny i funkcjonalny asortyment wiedzy, doświadczeń, cech osobowości, umiejętności i zdolności społecznych, który ułatwia człowiekowi podejmowanie i rozwój stosunków i kontaktów z innymi ludźmi, aktywne współuczestnictwo w pracy rozmaitych grup społecznych, wystarczająco dobre sprawowanie ról społecznych oraz skuteczne wspólne przełamywanie powstających problemów. Osoba będąca społecznie kompetentna jest zarazem przedmiotem i podmiotem społecznego wpływu.

Kompetencje społeczne służą następującym celom (Borkowski, 2003): zapewniają lepsze rozumienie się i porozumiewanie, ułatwiają poznawanie nowych osób, wspomagają radzenie sobie w nowych sytuacjach, rozszerzają możliwości zaspokajania potrzeb społecznych, ułatwiają udzielanie wsparcia społecznego, otwierają szersze perspektywy uczestniczenia w życiu obywatelskim, podnoszą indywidualną i grupową efektywność współpracy, pobudzają proces autokreacji i kierowania własnym rozwojem, zwiększają możliwości rozwiązywania problemów, konfliktów i patologii społecznych.

Umiejętności społeczne to specyficznie rozumiane umiejętności, które przyczyniają się do skutecznej interakcji z otoczeniem. Według słownika, umiejętność to praktyczna znajomość czegoś, biegłość w czymś, zdolność wykonywania czegoś. Zdolność zaś jest predyspozycją do łatwego opanowania pewnych umiejętności, zdobywania wiedzy, uczenia się (SJP, 2007). Słowo „kompetencja” z łacińskiego oznacza przydatność, odpowiedzialność i zakres wiedzy. Dla człowieka jako jednostki, efektywne funkcjonowanie w relacjach z innymi jest niezbędną umiejętnością, szczególnie w przypadku, kiedy praca wymaga obcowania z ludźmi. Umiejętność i zdolność do owocnych, sensownych kontaktów z innymi jest wyznacznikiem efektywności funkcjonowania jednostki w rzeczywistych sytuacjach życiowych.

Johnson stwierdził, że człowiek jest zwierzęciem społecznym, a więc jego poczucie szczęścia i pełni, zależy od umiejętnego i sprawnego kontaktowania się z innymi ludźmi. Ponadto cała cywilizacja opiera się na zdolności współpracy z innymi, prowadzeniu wspólnych działań. Ludzie są niezbędni sobie nawzajem do szczęścia i spełnienia, muszą też ze sobą współpracować, jeśli chcą stanąć na wysokości swoich zadań i upodobań (Johnson, 1992). W psychologii społecznej pojęcie kompetencji społecznych jest rozumiane jako umiejętność osiągnięcia celów społecznych i jednostkowych z równoczesnym zachowaniem dobrych stosunków z partnerami interakcji (Smółka, 2008). Pojęcie kompetencji społecznych definiowane jest przez Karen i Birman (2003) jako umiejętność poznawcza, emocjonalna, która przyczynia się do przystosowania jednostki do środowiska społecznego, czyli o kompetencji społecznej możemy mówić jako zdolności do wywierania pożądanego wpływu na innych ludzi w sytuacjach społecznych. Kompetencje społeczne uwarunkowane są cechami osobowości, temperamentu, inteligencji ogólnej, społecznej i emocjonalnej. Kompetencje społeczne można też rozumieć jako złożone umiejętności do radzenia sobie w sytuacjach społecznych określonego typu, osiąganie celów w życiu społecznym, budowania więzi emocjonalnych z innymi ludźmi, ujmowanych jako tworzenie, rozwijanie i utrzymywanie związków oraz uzyskiwanie społecznego poparcia.

   Rozwój kompetencji społecznych zależy od zdolności niezbędnych do przetwarzania informacji behawioralnych. Argyle określił je jako inteligencję społeczną. Za pomocą kompetencji społecznych możemy zorientować się, jaką strategie obrać, aby osiągnąć konkretny cel. Przykładowe umiejętności to: nagradzanie, podnoszenie atrakcyjności, empatia, asertywność, komunikacje werbalne, umiejętność korzystnej autoprezentacji (Argyle, ). Inteligencja emocjonalna (IE) i kompetencje społeczne (KS), konstrukty nieco pokrewne, w ostatnim dziesięcioleciu zwracają uwagę badaczy jako właściwości przyczyniające się do ogólnego dobrego przystosowania jednostki, a w tym skutecznego funkcjonowania w sytuacjach zawodowych. Tymi pojęciami określane bywają nieco odmienne, w zależności od podejścia badawczego, zestawy umiejętności i zdolności indywidualnych (Goleman, 1997; Salovey i Sluyter, 1999). Najogólniej mówiąc kompetencje społeczne to dyspozycja warunkująca efektywność funkcjonowania w sytuacjach społecznych, umiejętność realizowania własnych celów w sposób akceptowany społecznie. Mianem inteligencji emocjonalnej określa się umiejętność uświadamiania sobie emocji własnych i cudzych (zdolność śledzenia i różnicowania własnych odczuć) oraz zdolność wykorzystywania procesów emocjonalnych w kierowaniu własnym myśleniem i działaniem (Jaworowska i Matczak, 2001).

Kompetencje społeczne to jedne z najważniejszych umiejętności zaliczanych przez Komisję Europejską do kompetencji kluczowych. Uznanie dla tych zdolności jest wyrażane przez Komisję choćby poprzez finansowe wspieranie rozwoju kompetencji społecznych, zwłaszcza w krajach nowoprzyjętych do wspólnoty, lub tych które charakteryzują się dużą różnorodnością etniczną czy społeczną (Eurydice, 2002).

Według Matczak osoby, o wyższych kompetencjach społecznych preferują zawody „społeczne” i częściej je wybierają. Z drugiej strony kierunki studiów przygotowujące do tego typu zawodów powinny kształcić umiejętności związane z kontaktem z innymi ludźmi, a także zwiększać zainteresowanie nim (Matczak,1998). Z punktu widzenia praktyki pedagogicznej i metodycznej niektóre umiejętności nauczyciela są bardziej potrzebne niż inne. Lektor języka obcego rzadziej niż nauczyciel w szkole publicznej poucza i przywołuje do porządku. Metodyka nauczania osób dorosłych także wymusza inne zachowania wobec kursantów niż wobec uczniów szkoły publicznej. W związku z tym wydaja się ważne, aby ocenić poziom psychologicznych kompetencji nauczyciela. Istotnym ze względu na skuteczność nauczania jest również zbadanie potrzeb szkoleniowych nauczycieli, tak aby dostosować ofertę edukacyjną do rzeczywistego zapotrzebowania klientów.

Co mogę zrobić na szkolnej platformie moodle?

Co mogę zrobić na szkolnej platformie moodle? Prowadzę kursy b-learning ponieważ chcę zindywidualizować tok nauczania, dopasować poziom ćwiczeń do umiejętności uczniów i rozszerzyć te obszary, na które nie wystarcza mi czasu na zajęciach. Moim celem jest poprawienie kontaktu i przepływu informacji między mną i uczniami poza murami szkoły. Chcę też umożliwić uczniom korzystanie z ćwiczeń powtórzeniowych online. Dotyczy to głównie zadań leksykalnych i gramatycznych. Co więcej, teraz mam możliwość lepszej oceny, który uczeń aktywniej uczy się zadanych treści, mogę monitorować czas i poziom wykonania zadań. Dużo czasu poświęcam na ćwiczenie umiejętności pisania, zwłaszcza w ramach przygotowania do egzaminu maturalnego. Gdy uczniowie przesyłają mi wszystkie prace pisemne za pośrednictwem platformy moodle, mogę łatwo je porównywać, z pomocą modułu „Crot” wyszukiwać plagiaty, oceniać i obserwować postęp nauki z pomocą wbudowanego dziennika ocen. Poza tym, zarówno uczniowie jak i ja zawsze i wszędzie mamy dostęp do ocenionych prac. W ten sposób lepiej monitoruję pracę uczniów i ograniczam drukowanie prac pisemnych na szkolnych drukarkach. Przesyłanie prac domowych pozwala na drastyczne zredukowanie wydrukowanych stron papieru, co przyczynia się do bardziej ekonomicznego wykorzystania zasobów szkoły i ochrony środowiska. Dodam tylko, że czas poświęcony na komputerową ocenę pracy pisemnej jest tylko odrobinę dłuższy od oceniania na papierze, za to informacja zwrotna może być bardziej dokładna. Bardzo pomocną wtyczką przy ocenianiu przesłanej pracy jest „Rubrics”, która pozwala na przydzielanie pracy punktów według uprzednio przygotowanego szablonu. Moi uczniowie nie tylko przesyłają prace pisemna ale też z pomocą wtyczki „Online Audio Recording” lub „Nanogong” nagrywają własne wypowiedzi. W ten sposób, nie poświęcając ani minuty na lekcji, sprawdzam i oceniam poprawność wymowy. W informacji zwrotnej umieszczam uwagi dotyczące tempa, akcentu i wymowy konkretnych dźwięków lub słów. Równie często wykorzystuję platformę szkoleniową do oceny kompetencji językowych uczniów za pomocą samosprawdzających się testów online (przygotowanych za pomocą programu Hot Potatoes lub wbudowanego modułu „Quiz”). Korzystanie z quizu jest też dobrym sposobem na włączenie uczniów w proces tworzenia testów, a to dzięki prostemu formatowi importu pytań do quizu (format Aiken). Wystarczy, aby uczniowie przygotowali pytania wielokrotnego wyboru według poniższego wzoru: What is the correct answer to this question? A. Is it this one? B. Maybe this answer? C. Possibly this one? D. Must be this one! ANSWER: D (źródło: http://docs.moodle.org/23/en/Aiken_Format) Tak przygotowany plik tekstowy, zawierający pytania i odpowiedzi można łatwo wgrać do quizu i gotowe. Taki test może posłużyć do sprawdzenia wiedzy uczniów, gdy wykonują go samodzielnie w domach lub na lekcji, jeśli dysponujesz odpowiednią liczbą komputerów w czasie lekcji. Quiz w moodle to też sposób na przeprowadzenie testu poziomującego lub kwalifikującego dla dużej liczby uczniów jednocześnie, a wyniki są zaraz po zakończeniu testu przez ostatnią osobę. To tylko kwestia liczby stanowisk komputerowych. Poza tymi aktywnościami, LMS taki jak moodle daje inne możliwości angażowania uczniów w działania w obrębie platformy. Uczniowie mogą zostać poproszeni o stworzenie słownika zwrotów w oparciu o pojedynczą lekcję, lub ich serię, czy też czytankę, artykuł. Jest to szczególnie przydatne w nauce nowych słów, wyrażeń, zwrotów, ale i ćwiczeniu strategii uczenia. Platfoma e-learning, w tym wypadku moodle wykorzystuje elementy uczenia się zespołowego opartego na idei konstruktywizmu. Dlatego też tak bardzo przydatnym narzędziem w moodle jest moduł forum. Korzystając z niego uczniowie dzielą się opiniami, zamieszczają efekty swojej pracy, takie jak rozwiązania projektów webquest, czy tłumaczenia tekstów. W 2011 roku moi uczniowie włączyli się w projekt udostępniania wykładów pochodzących z Khan Academy polskim uczniom. Gdy tylko przetłumaczyli napisy z języka angielskiego na polski umieszczali je na forum i w ten sposób każdy miał szansę zweryfikować poprawność tłumaczenia. Wreszcie, kurs moodle to także miejsce, gdzie nauczyciel umieszcza karty pracy i inne materiały dydaktyczne. Uczniowie nie muszą ich drukować, a po wykorzystaniu zawsze mają do nich dostęp nco ułatwia powtórzenie materiału przed sprawdzianem. Spośród wielu aktywności w moodle przedstawiłem kilka, które umożliwiają uczniom indywidualne lub grupowe tworzenie wartościowych treści w języku angielskim i dzielenie się nimi z innymi za pomocą systemu Moodle. Wspomniane funkcje pokazują edukacyjne zastosowanie Internetu i swoistego portalu społecznościowego, jakim po woli staje się czacki.moodle.waw.pl. Wspomniane innowacyjne sposoby kontaktowania się z uczniami sprawiają, że jestem w stanie bardzo szybko przekazać daną informację, udostępnić testy on-line, karty pracy co wydatnie zwiększa czas kontaktu moich uczniów z językiem angielskim, na czym mi bardzo zależy, wszak od tego zależą ich osiągnięcia edukacyjne. Platforma czacki.moodle.ww.pl wciąż jest usprawniana i obecnie korzysta z niej ok. 320 uczniów, co stanowi połowę uczniów szkoły. Analiza dzienników aktywności użytkowników w poszczególnych kursów świadczy o tym, że kursy są aktywnie wykorzystane. Nie wszyscy uczniowie przyjęli pomysł nauczania przez Internet entuzjastycznie. Wielu z nich twierdzi, że jest to sztuczne i zbędne. Z rozmów ewaluacyjnych przeprowadzonych z uczniami klas, w których wprowadziłem „blended learning” wynika, że około 10% uczniów uważa „Czacki Moodle” za narzędzie, które ma zmusić ich do nauki i ułatwić nauczycielowi kontrolę ich nauki. Około 50% podchodzi do platformy entuzjastycznie, widząc w niej nie tylko atrakcję, sposób na podwyższenie kompetencji, wstęp do studiowania, ale także i oznakę profesjonalizmu nauczyciela. Pozostałe 40 % wykonuje zadania online sporadycznie, traktując je jako przydatne ćwiczenia, lecz bez entuzjazmu. Z drugiej jednak strony, wiele osób korzystając z ankiety online (kolejne dobrodziejstwo mooodle) skierowanej do użytkowników wyraziło chęć uczestniczenia w tej formie nauki w trakcie zajęć innych przedmiotów. Najczęstsze bolączki użytkowników to zapominanie haseł, sporadyczne problemy z logowaniem i trudność w posługiwaniu się niektórymi modułami.